Gian Lorenzo Bernini, urodzony 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, był jednym z najwybitniejszych artystów epoki baroku, którego wszechstronny talent – od rzeźby, przez architekturę, po malarstwo i urbanistykę – na zawsze odmienił oblicze Rzymu. Jego twórczość, pełna dynamizmu, emocji i monumentalności, wyznaczyła nowe standardy w sztuce europejskiej. Na [miesiąc rok] Bernini ma 326 lat. Zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które do dziś budzi podziw i inspiruje kolejne pokolenia.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 326 lat (na [miesiąc rok])
- Żona/Mąż: Brak informacji
- Dzieci: Brak informacji
- Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista
- Główne osiągnięcie: Uznawany za twórcę barokowej rzeźby i dominującą postać sztuki XVII wieku w Rzymie
Gian Lorenzo Bernini – Wszechstronny Mistrz Baroku
Gian Lorenzo Bernini, znany powszechnie jako Gianlorenzo lub Giovanni Lorenzo Bernini, to postać o randze porównywalnej z największymi geniuszami w historii sztuki. Urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, a swoje życie zakończył 28 listopada 1680 roku w Rzymie, przeżywszy 81 lat. Jego twórczość, która przez większość XVII wieku niepodzielnie dominowała w rzymskim świecie artystycznym, stanowi kwintesencję stylu barokowego i wyróżnia go jako jednego z najbardziej wpływowych artystów swojej epoki.
Określenie Berniniego mianem *uomo universale* nie było przesadą. Jego działalność artystyczna obejmowała rzeźbę, architekturę, malarstwo, urbanistykę, a nawet dramaturgię i scenografię. Przypisuje mu się stworzenie charakterystycznego dla baroku stylu rzeźbiarskiego, cechującego się niezwykłym dynamizmem, realizmem i głębokim ładunkiem emocjonalnym, co stanowiło radykalne odejście od bardziej stonowanych form renesansowych.
Rodzina i Formacja Artystyczna
Gian Lorenzo Bernini był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante i Pietro Berniniego. Jego ojciec, Pietro, był manierystycznym rzeźbiarzem pochodzącym z Florencji i odegrał kluczową rolę w początkowej edukacji młodego Gian Lorenzo. Pietro Bernini nie tylko był ojcem, ale także pierwszym mentorem, aktywnie wspierając rozwój syna i dostrzegając w nim niezwykły talent. Już w wieku ośmiu lat Bernini został uznany za cudowne dziecko.
W 1606 roku, w związku z papieskim zleceniem dla Pietro Berniniego na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina w bazylice Santa Maria Maggiore, rodzina Berninich przeniosła się z Neapolu do Rzymu. Przeprowadzka do Wiecznego Miasta otworzyła przed młodym Gian Lorenzo nowe, nieograniczone możliwości rozwoju artystycznego i zapoczątkowała jego długą i owocną karierę.
Kluczowe Etapy Kariery Artystycznej
Wczesne Talenty i Protektorat Kardynała Borghese
Już jako ośmiolatek, Gian Lorenzo Bernini wzbudzał podziw możnych patronów swoimi niezwykłymi zdolnościami. Papież Paweł V, po zobaczeniu szkicu św. Pawła wykonanego przez chłopca, proroczo ogłosił, że młody Gian Lorenzo będzie „Michałem Aniołem swojego stulecia”. Ten wczesny sukces i uznanie stanowiły fundament dla jego przyszłej, spektakularnej kariery.
Pod patronatem kardynała Scipione Borghese, siostrzeńca papieża Pawła V, Bernini stworzył w latach 1619–1625 cztery arcydzieła rzeźbiarskie: „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Dzieła te, zachwycające dynamizmem, realizmem i mistrzowskim oddaniem faktury materiału, zainaugurowały nową erę w rzeźbie europejskiej. Galeria Borghese w Rzymie do dziś prezentuje te kamienie milowe w twórczości artysty.
Pozycja Głównego Artysty Papieskiego
Za pontyfikatu Urbana VIII (Maffeo Barberini), Bernini zyskał niemal monopolistyczną pozycję w rzymskim świecie sztuki. Papież, uważając go za wielkie szczęście dla swojego pontyfikatu, mianował go m.in. architektem Bazyliki św. Piotra w 1629 roku. Współpraca z papieżem Urbanem VIII zaowocowała licznymi monumentalnymi projektami, które na zawsze odmieniły oblicze Rzymu i umocniły jego pozycję jako wiodącego artysty epoki.
Wizyta we Francji na Służbie Króla Ludwika XIV
W 1665 roku, mimo wyraźnej niechęci do opuszczania Rzymu, Bernini udał się na pięć miesięcy do Paryża. Celem wizyty było oddanie hołdu i służba królowi Ludwikowi XIV, który pragnął pozyskać geniusz artysty dla swojej stolicy. Była to jedna z jego nielicznych podróży poza granice Wiecznego Miasta, świadcząca o jego międzynarodowej renomie i wpływie.
Chronologia Kariery Gian Lorenzo Berniniego
- 1598 – narodziny Gian Lorenzo Berniniego w Neapolu.
- 1606 – przeprowadzka rodziny Berninich do Rzymu.
- Ok. 1608 – uznanie za cudowne dziecko, pierwsze oznaki talentu docenione przez papieża Pawła V.
- 1619–1625 – okres współpracy z kardynałem Scipione Borghese, powstanie arcydzieł takich jak „Porwanie Prozerpiny” i „Apollo i Dafne”.
- 1623–1634 – praca nad monumentalnym Baldachimem w Bazylice św. Piotra.
- 1629 – mianowanie Architektem Bazyliki św. Piotra, co potwierdziło jego dominującą pozycję.
- 1644–1655 – okres osłabienia pozycji za pontyfikatu Innocentego X, wymagający od artysty odzyskania zaufania i wpływów.
- 1647–1652 – stworzenie „Ekstazy św. Teresy” w kaplicy Cornaro, uznawanej za jedno z najbardziej wyrazistych dzieł barokowych.
- 1651 – ukończenie Fontanny Czterech Rzek na Piazza Navona, ikonicznego dzieła urbanistycznego.
- 1665 – wizyta we Francji na dworze króla Ludwika XIV, świadectwo jego międzynarodowej sławy.
- 1680 – śmierć artysty w Rzymie, pozostawiająca pustkę w świecie sztuki.
Najważniejsze Dzieła Gian Lorenzo Berniniego
| Dzieło | Data powstania | Lokalizacja | Opis |
|---|---|---|---|
| Baldachim w Bazylice św. Piotra | 1623–1634 | Bazylika św. Piotra, Watykan | Gigantyczny, spiralny baldachim z pozłacanego brązu nad grobem św. Piotra, monumentalne dzieło o wysokości prawie 30 metrów. |
| Ekstaza św. Teresy | 1647–1652 | Kaplica Cornaro, Kościół Santa Maria della Vittoria, Rzym | Połączenie rzeźby, architektury i światła, uważane za szczytowe osiągnięcie baroku, symbolizujące mistyczne przeżycie. |
| Fontanna Czterech Rzek | 1651 | Piazza Navona, Rzym | Ikoniczne dzieło urbanistyczne łączące architekturę z dynamiczną rzeźbą figuratywną, symbolizujące główne rzeki czterech kontynentów. |
| „Porwanie Prozerpiny” | 1621–1622 | Galeria Borghese, Rzym | Rzeźba ukazująca dramaturgię i realizm w oddaniu emocji i faktury marmuru, świadectwo wczesnego mistrzostwa artysty. |
| „Apollo i Dafne” | 1622–1625 | Galeria Borghese, Rzym | Arcydzieło rzeźbiarskie charakteryzujące się niezwykłym dynamizmem i mistrzowskim oddaniem ruchu transformacji. |
| „Dawid” | 1623–1624 | Galeria Borghese, Rzym | Rzeźba przedstawiająca moment kulminacyjny akcji, pełna napięcia i determinacji, symbolizująca zwycięstwo siły woli. |
| Nagrobek Urbana VIII | 1624–1647 | Bazylika św. Piotra, Watykan | Monumentalny grobowiec papieski, świadczący o jego pozycji jako głównego artysty papieskiego. |
| Nagrobek Aleksandra VII | 1671–1678 | Bazylika św. Piotra, Watykan | Uznawany za szczyt europejskiej sztuki funeralnej, charakteryzujący się dramatyzmem i symboliką. |
Bernini Poza Rzeźbą: Teatr i Malarstwo
Bernini jako Człowiek Teatru
Gian Lorenzo Bernini wykazywał się nie tylko talentem w dziedzinach plastycznych, ale również jako człowiek teatru. Nie tylko projektował scenografie i skomplikowane maszyny teatralne, ale także sam pisał sztuki, reżyserował je i w nich występował. Jego przedstawienia, często satyryczne, były wystawiane podczas karnawału w Rzymie i cieszyły się dużą popularnością, pokazując jego wszechstronność.
Działalność Malarska
Choć Bernini jest przede wszystkim znany jako wybitny rzeźbiarz, był również utalentowanym malarzem. Tworzył głównie niewielkie płótna olejne, często o tematyce religijnej lub portretowej. Liczne autoportrety świadczą o jego zainteresowaniu własnym wizerunkiem i umiejętnościach malarskich, które uzupełniały jego wszechstronny talent artystyczny.
Rywalizacja i Kontrowersje w Świecie Sztuki
Krytyka Braku Formalnego Wykształcenia Architektonicznego
Mianowanie Berniniego „Architektem Bazyliki św. Piotra” w 1629 roku, mimo jego ogromnych sukcesów w rzeźbie, wywołało ogromne protesty wśród starszych i bardziej doświadczonych architektów. Krytycy wytykali mu brak odpowiedniego przygotowania technicznego w dziedzinie architektury, co stanowiło źródło napięć w środowisku artystycznym Rzymu i podkreślało jego innowacyjny, choć czasem kontrowersyjny, charakter.
Zmienne Relacje z Papieżami
Choć Bernini był faworytem papieży Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja w Watykanie uległa osłabieniu za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655). Ten okres zmusił artystę do walki o odzyskanie wpływów i zaufania, co świadczy o burzliwych relacjach panujących w świecie sztuki i polityki tamtych czasów oraz o sile jego determinacji.
Ciekawostki i Mniej Znane Fakty
Warto wiedzieć: Gian Lorenzo Bernini był niemal nierozerwalnie związany z Rzymem. Sam papież Urban VIII powiedział mu kiedyś: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”, co doskonale oddaje jego fundamentalną rolę w kształtowaniu estetyki i krajobrazu Wiecznego Miasta.
Warto wiedzieć: Już jako nastolatek Bernini był uważany za tak sprawnego rzeźbiarza, że kardynał Maffeo Barberini rozważał powierzenie mu dokończenia jednej z nieukończonych rzeźb samego Michała Anioła. Ten fakt podkreśla jego wyjątkowy talent i uznanie, jakim cieszył się już w bardzo młodym wieku, porównywalnym z legendarnym mistrzem renesansu.
Warto wiedzieć: W 1621 roku papież Grzegorz XV nadał Gian Lorenzo Berniniemu honorowy tytuł „Cavaliere” (Rycerz). Artysta posługiwał się tym tytułem z dumą do końca swojego życia, co podkreślało jego wysoki status społeczny i artystyczny w XVII-wiecznym Rzymie.
Warto wiedzieć: We wczesnej młodości, zanim jeszcze w pełni rozwinął swój własny styl, Bernini zajmował się restauracją antycznych rzeźb. Jednym z przykładów jest jego praca nad „Śpiącym Hermafrodytą”, do którego dodał marmurowy materac, który do dziś wygląda na niezwykle miękki i realistyczny, świadcząc o jego wczesnym mistrzostwie w obróbce marmuru.
Podsumowując, Gian Lorenzo Bernini był geniuszem baroku, który zdominował sztukę XVII-wiecznego Rzymu swoim oszałamiającym talentem rzeźbiarskim i architektonicznym. Jego dzieła, takie jak Baldachim w Bazylice św. Piotra czy Fontanna Czterech Rzek, pozostają świadectwem jego innowacyjnego podejścia, niezrównanego mistrzostwa w kształtowaniu marmuru i głębokiego wpływu na rozwój sztuki europejskiej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kogo uznajemy za najsłynniejszego rzeźbiarza baroku?
Gian Lorenzo Bernini jest powszechnie uznawany za najsłynniejszego rzeźbiarza epoki baroku. Jego dzieła wyznaczyły nowe standardy dynamiki, emocjonalności i wirtuozerii technicznej w rzeźbie.
Z czego znany jest Bernini?
Bernini znany jest przede wszystkim ze swoich dynamicznych i pełnych dramatyzmu rzeźb, które często przedstawiają sceny religijne i mitologiczne z niezwykłą ekspresją. Oprócz rzeźby, zasłynął również jako znakomity architekt i malarz.
Kto to jest Bernini?
Bernini to włoski artysta epoki baroku, właściwie Gian Lorenzo Bernini. Był on wybitnym rzeźbiarzem, architektem, malarzem i scenografem, którego twórczość wywarła ogromny wpływ na sztukę europejską.
Kim byli Borromini i Bernini?
Borromini i Bernini to dwaj czołowi artyści włoskiego baroku, którzy byli jednocześnie rywalami i twórcami porównywalnego kalibru. Bernini dominował w rzeźbie i architekturze monumentalnej, podczas gdy Borromini wyróżniał się innowacyjnymi i złożonymi rozwiązaniami architektonicznymi.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini
