Parmenides z Elei, starożytny grecki filozof żyjący w VI i V wieku p.n.e., jest postacią fundamentalną dla rozwoju zachodniej myśli, uznawanym za założyciela szkoły eleackiej i prekursora ontologii. Urodził się w zamożnej rodzinie arystokratycznej w Elei, położonej w Wielkiej Grecji (dzisiejsze południowe Włochy). Na przełomie roku 2023 i 2024, zgodnie z szacowaną datą urodzenia około 515 roku p.n.e., Parmenides miałby około 2541 lat. Jego ojcem był Pires (Pyres), co potwierdzają odkrycia archeologiczne. Oprócz swojej przełomowej działalności filozoficznej, Parmenides aktywnie uczestniczył w życiu publicznym, nadając rodzinnemu miastu kodeks doskonałych praw.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Około 2541 lat (na przełomie 2023/2024 r.).
- Żona/Mąż: Brak informacji.
- Dzieci: Brak informacji.
- Zawód: Filozof, ustawodawca.
- Główne osiągnięcie: Założenie szkoły eleackiej, sformułowanie podstaw ontologii.
Podstawowe informacje o Parmenidesie
Pochodzenie i status społeczny
Parmenides urodził się w greckiej kolonii Elea, położonej na terenie dzisiejszych południowych Włoch. Pochodził z zamożnej i znamienitej rodziny arystokratycznej, co w tamtych czasach zapewniało mu dostęp do edukacji i możliwości pełnienia funkcji publicznych.
Data urodzenia i wiek
Dokładna data urodzenia Parmenidesa nie jest znana, jednakże jedna z chronologii, oparta na interpretacji dialogów Platona, sugeruje narodziny około 515 roku p.n.e. Zgodnie z tą datą, na przełomie roku 2023 i 2024, Parmenides miałby około 2541 lat.
Prawdziwe nazwisko i patronimik
Dzięki odkryciom archeologicznym w Velii (starożytnej Elei) potwierdzono, że ojcem filozofa był Pires (Pyres), co zostało zapisane na odnalezionym cokole.
Edukacja i mentorzy
Informacje o edukacji Parmenidesa i jego nauczycielach są rozbieżne. Sotion podawał Ksenofanesa jako jego mistrza, choć Parmenides miał ostatecznie wybrać nauki pitagorejczyka Aminiasa. Teofrast natomiast wskazywał na Anaksymandra z Miletu jako jego głównego mentora.
Życie prywatne i działalność publiczna Parmenidesa
Rola Parmenidesa jako ustawodawcy i polityka
Parmenides aktywnie uczestniczył w życiu politycznym Elei. Zgodnie z przekazami Plutarcha, Strabona i Diogenesa Laertiosa, nadał on miastu kodeks doskonałych praw, który stał się przykładem dobrego zarządzania.
Możliwe wykształcenie medyczne
Istnieją interpretacje, według których Parmenides mógł posiadać wykształcenie medyczne. Odkryta inskrypcja z 1969 roku określa go mianem „Ouliades”, co przez niektórych badaczy wiązane jest z przynależnością do szkoły medycznej pod patronatem Apollina Uliosa.
Relacje z Zenonem z Elei
Parmenides utrzymywał bliską więź ze swoim uczniem i przyjacielem, Zenonem z Elei. Zenon, przejmując po mistrzu kierownictwo szkoły, opracował swoje słynne paradoksy, aby bronić doktryn Parmenidesa.
Kariera filozoficzna i dzieła Parmenidesa
Główne dzieło literackie: poemat „O naturze”
Jedynym znanym dziełem Parmenidesa jest poemat filozoficzny „O naturze”, napisany w formie heksametru daktylicznego. Zachowane fragmenty tego dzieła są stosunkowo liczne, co pozwala na dogłębne poznanie jego myśli.
Warto wiedzieć: Stan zachowania fragmentów poematu „O naturze” jest znacznie lepszy niż w przypadku dzieł innych filozofów przedsokratejskich, co ułatwia badanie jego filozofii.
Podział rzeczywistości w poemacie: droga prawdy i droga opinii
W swoim poemacie Parmenides wprowadził dualistyczny podział rzeczywistości na drogę prawdy (*Aletheia*), opisującą jedność i niezmienność bytu, oraz drogę opinii (*Doxa*), odnoszącą się do świata zjawisk zmysłowych, postrzeganego jako zwodniczy.
Założyciel szkoły eleackiej
Parmenides jest uznawany za twórcę szkoły eleackiej, która kładła nacisk na logiczną spójność i odrzucenie zmienności świata materialnego, wniosła fundamentalny wkład w rozwój racjonalizmu.
Parmenides jako fundament ontologii
Filozof ten jest uważany za ojca ontologii, czyli nauki o bycie. Jako pierwszy rygorystycznie sformułował tezę: „byt jest, a niebytu nie ma”, która wywarła ogromny wpływ na późniejszą myśl zachodnią.
Osiągnięcia naukowe i filozoficzne Parmenidesa
Pionierskie odkrycia astronomiczne
Parmenides dokonał znaczących odkryć astronomicznych. Prawdopodobnie jako pierwszy stwierdził, że Ziemia ma kształt kulisty i znajduje się w centrum wszechświata. Zidentyfikował również, że Gwiazda Poranna i Gwiazda Wieczorna to ta sama planeta – Wenus.
Teoria światła Księżyca
W poemacie „O naturze” Parmenides stwierdził, że Księżyc nie emituje własnego światła, lecz je odbija, co świadczy o jego zaawansowanych badaniach nad kosmologią.
Wkład w embriologię
Fragmenty dzieła Parmenidesa zawierają obserwacje fizjologiczne dotyczące rozwoju płodu i determinacji płci, co sugeruje jego wczesne badania nad procesami biologicznymi.
Wpływ koncepcji Parmenidesa na współczesną naukę
Koncepcja niezmiennego bytu sformułowana przez Parmenidesa znajduje oddźwięk w dzisiejszych debatach filozoficznych i naukowych, w tym w koncepcjach fizyki teoretycznej dotyczących „wszechświata blokowego”.
Kontrowersje i debaty dotyczące życia i myśli Parmenidesa
Spór z Heraklitem
Trwa debata naukowa na temat relacji między Parmenidesem a Heraklitem z Efezu, koncentrująca się na tym, czy Parmenides bezpośrednio atakował teorię powszechnej zmienności Heraklita.
Fikcyjność spotkania z Sokratesem
Większość filologów klasycznych uważa opisane przez Platona spotkanie Parmenidesa z młodym Sokratesem za literacką fikcję, służącą przedstawieniu rozwoju filozofii.
Ciekawostki z życia Parmenidesa
Boskie objawienie jako metoda prezentacji filozofii
Parmenides przedstawił swoją filozofię jako prawdę objawioną mu przez boginię, co nadaje jego tekstowi charakter mistyczny.
Odrzucenie próżni
Filozof kategorycznie odrzucał istnienie próżni, twierdząc, że przestrzeń musi być całkowicie wypełniona bytem.
Logika ponad zmysłami jako kluczowa zasada
Parmenides nakazywał odrzucenie świadectwa zmysłów, podkreślając prymat rozumu i logiki nad doświadczeniem zmysłowym w procesie poznania.
Parmenides z Elei był jednym z najważniejszych myślicieli starożytności, którego idee dotyczące bytu, niezmienności i prymatu rozumu nad zmysłami zrewolucjonizowały filozofię. Jako założyciel szkoły eleackiej i prekursor ontologii, jego wkład w kształtowanie zachodniej myśli jest nieoceniony, a jego koncepcje wciąż inspirują do refleksji nad naturą rzeczywistości.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Parmenides
