Arthur Schopenhauer, urodzony 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, był szanowanym niemieckim filozofem i myślicielem, którego prace znacząco wpłynęły na zachodnią myśl filozoficzną, zwłaszcza w obszarze pesymizmu. Na dzień dzisiejszy, na podstawie danych historycznych, filozof miałby 236 lat. Jego kluczowe dzieło, „Świat jako wola i przedstawienie”, opublikowane po raz pierwszy w 1818 roku, stanowi fundament jego systemu filozoficznego, opisującego świat jako przejaw ślepej, irracjonalnej woli. Pochodził z zamożnej rodziny kupieckiej, co zapewniło mu pewną swobodę w rozwoju intelektualnym, choć jego życie osobiste charakteryzowało się złożonymi relacjami, w tym długotrwałym konfliktem z matką.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na dzień dzisiejszy, na podstawie danych historycznych, filozof miałby 236 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
- Dzieci: Posiadał dwie nieślubne córki, które zmarły w niemowlęctwie.
- Zawód: Filozof, pisarz.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie systemu filozoficznego opartego na koncepcji „woli życia”, zawartego w dziele „Świat jako wola i przedstawienie”.
Podstawowe informacje biograficzne
Arthur Schopenhauer urodził się 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, w ówczesnym Wolnym Mieście, co stanowiło punkt wyjścia jego życia. Swoją ziemską podróż zakończył 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem, w wieku 72 lat. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych niemieckich filozofów XIX wieku, a jego system myślowy jest silnie osadzony w pesymizmie. Centralnym dziełem jego życia jest praca „Świat jako wola i przedstawienie”, która ujrzała światło dzienne w 1818 roku. W tej fundamentalnej publikacji przedstawił on swoją wizję świata jako nieustannej manifestacji ślepej i irracjonalnej woli, która stanowi pierwotną siłę napędową wszelkiego istnienia.
Życie prywatne i rodzinne
Dane osobiste i pochodzenie
Arthur Schopenhauer był synem Heinricha Florisa Schopenhauera, zamożnego kupca, i Johanny Schopenhauer, pisarki. Oboje rodzice wywodzili się ze szanowanych niemieckich rodzin patrycjuszowskich. W 1793 roku, w obliczu zmian politycznych w Gdańsku po jego zajęciu przez Prusy, rodzina podjęła decyzję o przeprowadzce do Hamburga. Ta zmiana miejsca zamieszkania miała istotny wpływ na dalsze losy rodziny i młodego Arthura.
Okres życia i wiek
Filozof żył w burzliwym okresie historycznym, obejmującym czasy rewolucji francuskiej, wojen napoleońskich oraz okres dynamicznego rozwoju filozofii idealistycznej w Niemczech. Urodzony w 1788 roku, zmarł w 1860 roku, przeżywszy 72 lata. Ten czas stanowił tło dla jego głębokich refleksji nad kondycją ludzką i naturą rzeczywistości.
Warto wiedzieć: Ojciec Arthura, Heinrich Floris Schopenhauer, zmarł w 1805 roku. Zarówno Arthur, jak i jego matka, podejrzewali, że była to śmierć samobójcza, co dodatkowo obciążyło jego psychikę.
Relacje rodzinne
Relacje Arthura Schopenhauera z matką, Johanną, były niezwykle skomplikowane i nacechowane napięciem. Johanna uważała syna za aroganckiego i trudnego we współżyciu, co doprowadziło do trwającego przez 24 lata zerwania kontaktu między nimi. Tragiczne wydarzenie w życiu młodego Arthura stanowiła śmierć ojca w 1805 roku. Heinrich Floris Schopenhauer utonął w kanale, a oboje, Arthur i jego matka, podejrzewali samobójstwo, co pogłębiło atmosferę smutku i niepokoju w rodzinie.
Potomstwo i życie intymne
Mimo że w swojej filozofii Schopenhauer często propagował ascetyzm, jego życie intymne było bardziej złożone. Filozof miewał romanse, a także przyznał się do posiadania dwóch nieślubnych córek, które niestety zmarły w niemowlęctwie. Te osobiste doświadczenia mogły mieć wpływ na jego pesymistyczne spojrzenie na życie i ludzkie relacje.
Edukacja i rozwój intelektualny
Wczesna nauka i znajomość języków
Już od najmłodszych lat Schopenhauer wykazywał zdolności językowe. W 1797 roku wysłano go na pobyt do Hawru we Francji, co okazało się kluczowe dla jego rozwoju – dzięki temu doświadczeniu biegle opanował język francuski. Ta biegłość otworzyła mu drzwi do szerszego kontaktu z literaturą i myślą europejską.
Studia i zmiana kierunku
W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Getyndze. Jednak już po roku podjął radykalną decyzję o porzuceniu medycyny na rzecz całkowitego poświęcenia się filozofii. Ten zwrot w jego karierze edukacyjnej świadczył o głębokim zaangażowaniu w poszukiwania intelektualne.
Uzyskanie stopnia naukowego
Swój formalny rozwój akademicki Schopenhauer uwieńczył uzyskaniem tytułu doktora filozofii. W 1813 roku obronił rozprawę doktorską na Uniwersytecie w Jenie, zatytułowaną „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”. Był to ważny krok w jego drodze do stania się uznanym myślicielem.
Kariera filozoficzna i poglądy
Praca na Uniwersytecie w Berlinie
W 1820 roku Arthur Schopenhauer podjął próbę zaistnienia na uniwersyteckiej arenie, zostając wykładowcą na Uniwersytecie w Berlinie. Jego podejście do kariery akademickiej było jednak nacechowane specyficzną rywalizacją. Celowo wyznaczał godziny swoich wykładów w tym samym czasie, co zajęcia G.W.F. Hegla, jednego z najbardziej wpływowych filozofów epoki, chcąc tym samym rzucić mu wyzwanie. Niestety, ta strategia okazała się porażką – na wykłady Schopenhauera przychodziło zaledwie pięciu studentów, co świadczy o jego marginalnej pozycji w ówczesnym świecie akademickim.
Krytyka idealizmu niemieckiego
Schopenhauer był zwolennikiem radykalnej krytyki dominujących prądów filozoficznych swoich czasów. Był zaciekłym przeciwnikiem takich myślicieli jak Hegel, Fichte i Schelling, których dorobek określał mianem „szarlatanerii”. Jego opozycyjne stanowisko wobec idealizmu niemieckiego stanowiło ważny element jego własnej filozoficznej tożsamości.
Wpływy filozoficzne
Jednym z najbardziej oryginalnych aspektów filozofii Schopenhauera było jego otwarte przyjęcie idei pochodzących z filozofii indyjskiej. Był on jednym z pierwszych myślicieli Zachodu, który z wielkim entuzjazmem zgłębiał i promował filozofię Upaniszad oraz buddyzm. Te wpływy znacząco ukształtowały jego własny system myślowy, zwłaszcza w kwestii koncepcji woli i cierpienia.
Teoria woli
Centralnym punktem systemu filozoficznego Schopenhauera jest koncepcja „woli życia”. W swojej teorii uznał, że fundamentalną rzeczywistością świata nie jest rozum czy świadomość, lecz właśnie owa „wola życia” – ślepy, nieuświadomiony popęd, który jest źródłem wszelkiego istnienia i, co za tym idzie, wszelkiego cierpienia. Jest to kluczowy element jego pesymistycznej wizji świata.
Majątek i niezależność finansowa
Dziedziczenie i inwestycje
Po śmierci swojego ojca, Heinricha Florisa Schopenhauera, Arthur odziedziczył znaczną część spadku. Postanowił zainwestować te środki w sposób konserwatywny, lokując je głównie w obligacje rządowe. Taka strategia finansowa pozwoliła mu na zapewnienie sobie stabilności materialnej przez całe życie.
Niezależność finansowa
Dzięki regularnym odsetkom płynącym z jego majątku, Schopenhauer mógł pozwolić sobie na życie niezależnego uczonego. Nie musiał martwić się o zapewnienie sobie środków do życia poprzez pracę zarobkową, co pozwoliło mu w pełni poświęcić się badaniom filozoficznym i pisaniu.
Spór z domem handlowym
Nawet w kwestiach finansowych Schopenhauer wykazywał się determinacją. Gdy dom handlowy Muhl ogłosił upadłość, jako jedyny wierzyciel nie zgodził się na zaproponowaną ugodę. Po latach prawnych sporów udało mu się odzyskać pełną kwotę należności, co świadczy o jego upartym charakterze i dbałości o swoje interesy.
Osobowość, poglądy i styl życia
Stosunek do zwierząt i etyka
Arthur Schopenhauer był pionierem w dziedzinie etyki zwierząt, zdecydowanie sprzeciwiając się ich krzywdzeniu. Był gorącym przeciwnikiem wiwisekcji i wszelkiego okrucieństwa wobec istot żywych. Jego empatia wobec zwierząt była silnie zakorzeniona w jego filozoficznym systemie i stanowiła ważny element jego etyki.
Pudle filozofa
Jedynymi bliskimi istotami w życiu Schopenhauera, poza trudnymi relacjami z ludźmi, były jego psy, pudle. W swoim testamencie zadbał o ich przyszłość, co świadczy o głębokiej więzi, jaka ich łączyła. Psy te stanowiły dla niego wiernych towarzyszy i źródło pocieszenia w jego samotniczym życiu.
Poglądy na kobiety
Filozof jest znany również ze swoich kontrowersyjnych, mizoginistycznych poglądów, które szczegółowo przedstawił w swoim eseju „O kobietach”. Wielu badaczy wiąże te poglądy z jego toksycznymi i skomplikowanymi relacjami z matką, które miały głęboki wpływ na jego postrzeganie płci przeciwnej.
Metafory i koncepcje społeczne
Arthur Schopenhauer jest autorem słynnej metafory „dylematu jeża”. Opisuje ona fundamentalną trudność w relacjach międzyludzkich – pragnienie bliskości i ciepła, które jednocześnie naraża nas na zranienie przez innych. Ta metafora doskonale oddaje jego pesymistyczne spojrzenie na naturę ludzkich interakcji i potrzebę zachowania dystansu.
Poglądy religijne i ateizm
Jako zdeklarowany ateista, Schopenhauer był krytyczny wobec wszelkich form zorganizowanej religii. Uważał religie za „metafizykę dla ludu”, czyli uproszczone systemy wierzeń stworzone dla mas, które nie dorównują głębi filozoficznych dociekań i analiz.
Hobby i styl życia
Pasja muzyczna
Przez niemal całe swoje życie Arthur Schopenhauer pielęgnował pasję do muzyki. Codziennie grał na flecie poprzecznym, co stanowiło dla niego formę emocjonalnego wytchnienia i ucieczki od trudów egzystencji. Muzyka była dla niego ważnym elementem jego duchowego życia i źródłem ukojenia.
Zamiłowanie do podróży
W młodości Schopenhauer odbył znaczącą podróż po Europie, która poszerzyła jego horyzonty i pozwoliła na poznanie różnych kultur. W późniejszym wieku dwukrotnie odwiedził Włochy, kontynuując swoje zamiłowanie do podróżowania i odkrywania nowych miejsc, co stanowiło dla niego odskocznię od codzienności.
Spotkanie z Byronem
Podczas jednego ze swoich pobytów w Wenecji, Schopenhauer otarł się o spotkanie ze słynnym poetą epoki romantyzmu, Lordem Byronem. Choć nie doszło do bezpośredniej rozmowy, samo przebywanie w tym samym czasie i miejscu z tak wybitną postacią stanowiło dla niego interesujące doświadczenie i świadectwo jego kontaktu z ówczesnym światem artystycznym.
Rutyna we Frankfurcie
Ostatnie 30 lat swojego życia Arthur Schopenhauer spędził we Frankfurcie nad Menem. Prowadził tam niezwykle uporządkowany i rutynowy tryb życia, który stanowił dla niego pewnego rodzaju kotwicę w obliczu egzystencjalnego niepokoju. Jego dni były zaplanowane co do minuty, co zapewniało mu poczucie kontroli.
Popołudniowe spacery
Każdego dnia po południu Schopenhauer odbywał spacer ze swoim wiernym pudlem. Te regularne przechadzki stały się charakterystycznym elementem krajobrazu Frankfurtu, a sam filozof, ze swoim psem, był rozpoznawalną postacią w mieście, co świadczy o jego uporządkowanym stylu życia.
Wieczory w hotelu
Wieczory filozof spędzał zazwyczaj w hotelu Englischer Hof, gdzie oddawał się lekturze gazet. Był to jego stały rytuał, pozwalający mu na śledzenie bieżących wydarzeń i utrzymywanie kontaktu ze światem zewnętrznym, mimo jego skłonności do izolacji.
Kariera i osiągnięcia
Kluczowe publikacje
- „Świat jako wola i przedstawienie” (1818)
- „O wzroku i kolorach” (współpraca z Goethem, 1816)
- „Parerga i paralipomena” (bestseller pod koniec życia)
Podstawowe dane biograficzne
| Data urodzenia: | 22 lutego 1788 |
| Miejsce urodzenia: | Gdańsk |
| Data śmierci: | 21 września 1860 |
| Miejsce śmierci: | Frankfurt nad Menem |
| Wiek w momencie śmierci: | 72 lata |
Kontrowersje i wpływy
Incydenty i krytyka
W 1821 roku Arthur Schopenhauer był uczestnikiem incydentu, który wywołał pewne kontrowersje. Wypchnął z przedpokoju swoją sąsiadkę, szwaczkę Caroline Marquet. W konsekwencji sąd nakazał mu wypłacanie jej dożywotniej renty, co było znaczącym obciążeniem finansowym i społecznym. Schopenhauer był znany z ostrej krytyki judaizmu i chrześcijaństwa, zarzucając tym religiom antropocentryzm i brak wystarczającej empatii wobec zwierząt. Jego krytyka wynikała z jego własnego, bardziej uniwersalistycznego podejścia do etyki.
Wpływ na naukę i kulturę
Myśl Schopenhauera wywarła znaczący wpływ nie tylko na filozofię, ale również na naukę i kulturę. Erwin Schrödinger, jeden z pionierów mechaniki kwantowej, otwarcie przyznawał, że system filozoficzny Schopenhauera był kluczowy dla jego własnego rozumienia świata. Ponadto, jego głęboki pesymizm zainspirował wielu artystów i myślicieli, od kompozytora Richarda Wagnera po filozofa Fryderyka Nietzschego, co świadczy o szerokim zasięgu jego myśli.
Warto wiedzieć: Schopenhauer uważał, że prawdziwa filozofia nie może rozwijać się na uniwersytetach, ponieważ profesorowie są ograniczeni przez pensje państwowe, co wpływa na ich niezależność myśli.
Ciekawostki i dziedzictwo
Znajomość z Goethem
Arthur Schopenhauer nawiązał współpracę z wybitnym niemieckim pisarzem i myślicielem Johannem Wolfgangiem von Goethe. Wspólnie pracowali nad teorią kolorów, co zaowocowało publikacją jego pracy „O wzroku i kolorach” w 1816 roku. W swoich rozważaniach na temat percepcji barw bronił stanowiska Goethego, przeciwstawiając się teorii tego zagadnienia autorstwa Isaaca Newtona.
Późna sława i sukcesy
Przez większą część swojego życia Arthur Schopenhauer pozostawał postacią marginalną i niedocenianą przez środowisko akademickie i intelektualne. Dopiero po 1851 roku, w późnym wieku, zaczął zyskiwać prawdziwą popularność. Jego zbiór esejów „Parerga i paralipomena”, wydany pod koniec jego życia, stał się niespodziewanym bestsellerem, przynosząc mu zasłużone uznanie i rozgłos.
Charakterystyczne cechy i przekonania
- Wybierał samotność, twierdząc: „człowiek jest tym bardziej towarzyski, im mniej jest wart pod względem intelektualnym”.
- Przeprowadził się do Frankfurtu m.in. uciekając przed epidemią cholery w Berlinie (która zabiła Hegla), co pokazuje jego pragmatyczne podejście do życia.
- Posiadał kolekcję dzieł sztuki, w tym pozłacany posążek Buddy, co symbolizuje jego fascynację filozofią Wschodu.
- Nazywał teksty indyjskie „pociechą swojego życia i śmierci”, podkreślając ich znaczenie dla jego myśli.
- Choć był pesymistą, nie potępiał samobójstwa moralnie, ale uważał je za błąd, gdyż jest ono zaprzeczeniem woli, a nie jej przezwyciężeniem.
Znajomość języków
Oprócz biegłej znajomości języka niemieckiego i francuskiego, Schopenhauer posiadał imponującą wiedzę językową. Biegle władał również angielskim, włoskim, hiszpańskim, a także łaciną i greką, co umożliwiało mu dostęp do bogatego dziedzictwa literackiego i filozoficznego starożytności i nowożytności.
Ostatnie chwile i dziedzictwo
Według przekazów, Arthur Schopenhauer zmarł w spokoju i z „jasnym umysłem”. Swoje ostatnie słowa wyraził zadowolenie z faktu, że odchodzi w takim stanie, co podkreśla jego stoickie podejście do życia i śmierci. Mimo wyjazdu z Gdańska w dzieciństwie, Schopenhauer zawsze podkreślał swoje gdańskie pochodzenie, traktując je jako ważny element swojej tożsamości. Został pochowany na cmentarzu Hauptfriedhof we Frankfurcie. Na jego nagrobku widnieje jedynie imię i nazwisko, bez żadnych dat czy epitafiów, co stanowi symbol jego skupienia na ponadczasowej myśli, a nie na doczesnej sławie.
Podsumowanie
Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof i myśliciel, którego prace wywarły znaczący wpływ na zachodnią myśl, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo intelektualne. Jego system filozoficzny, charakteryzujący się głębokim pesymizmem i skupieniem na koncepcji „woli życia”, mimo swojej mrocznej strony, oferuje głębokie refleksje nad naturą cierpienia i ludzkiej egzystencji, zachęcając do poszukiwania spokoju w akceptacji i kontemplacji. Jego życie, choć naznaczone trudnymi relacjami i marginalizacją w środowisku akademickim, ostatecznie doprowadziło do uznania jego myśli, która nadal inspiruje filozofów, naukowców i artystów na całym świecie.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer
