Tomasz z Akwinu: filozofia, nauki św. Tomasza, 28 stycznia.

0

Tomasz z Akwinu, urodzony na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca, niedaleko Akwin we Włoszech, jest postacią monumentalną w historii myśli chrześcijańskiej. Ten wybitny filozof scholastyczny i teolog, członek Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), w 2024 roku obchodziłby 801 lat od swoich narodzin. Pochodząc z arystokratycznej rodziny, jego życie było naznaczone dramatycznym konfliktem z bliskimi o wybór drogi życiowej, gdy wbrew ich woli postanowił wstąpić do zakonu dominikanów, co doprowadziło nawet do jego rocznego uwięzienia. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, świętego i doktora Kościoła katolickiego, a jego wkład w teologię i filozofię pozostaje niezmiernie ważny.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na przełomie 1224 i 1225 roku, co oznacza, że w 2024 roku skończyłby 799-800 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu, żył w celibacie jako zakonnik.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Filozof scholastyczny, teolog, zakonnik (dominikanin).
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnego systemu filozoficzno-teologicznego (tomizm) i dzieła takie jak „Summa Theologiae”.

Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu

Tomasz z Akwinu, znany oficjalnie jako Tomasz de Aquino, a w historii często określany mianem Akwinaty, przyszedł na świat na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca, położonym w pobliżu miejscowości Akwin we Włoszech. Ze względu na swoją niezwykłą mądrość i czystość nauki, zyskał przydomki „doktor anielski” (doctor angelicus) oraz „doktor powszechny” (doctor communis). Tomasz był włoskim filozofem scholastycznym, teologiem i członkiem Zakonu Kaznodziejskiego, czyli dominikanów. Jest on powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, a także za świętego i doktora Kościoła katolickiego. Swoje życie zakończył 7 marca 1274 roku w Fossanuova, dzisiejszym Priverno. Zmarł w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, podczas podróży na sobór w Lyonie, na który udawał się mimo bardzo złego stanu zdrowia.

Rodzina i życie prywatne Tomasza z Akwinu

Tomasz z Akwinu wywodził się z bardzo wysokiej szlachty. Jego ojcem był Landulf, hrabia Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Takie pochodzenie wiązało się z konkretnymi oczekiwaniami rodziny dotyczącymi jego przyszłej kariery, które obejmowały przede wszystkim ścieżkę polityczną lub wysoką pozycję kościelną. Jednakże, w 1244 roku, Tomasz podjął decyzję o wstąpieniu do żebraczego zakonu dominikanów, co spotkało się ze stanowczym sprzeciwem jego rodziny. Rodzina bowiem planowała dla niego prestiżową i dochodową funkcję opata w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino.

Aby odwieść go od tej decyzji, bracia Tomasza uwięzili go na rok w rodzinnym zamku. Mimo silnej presji, Tomasz z Akwinu konsekwentnie odmawiał zdjęcia habitu, co ostatecznie zmusiło rodzinę do ustąpienia i wypuszczenia go na wolność. To wydarzenie stanowi kluczowy moment w jego życiu, ukazujący siłę jego powołania i determinację w dążeniu do wybranej drogi duchowej, mimo sprzeciwu najbliższych.

Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu

Pierwsze nauki Tomasz pobierał w prestiżowym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował swoją edukację w Neapolu, studiując w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych. To właśnie w tym okresie zaczął rozwijać swoje zainteresowania intelektualne i filozoficzne. Kluczowym etapem w jego rozwoju naukowym było poznanie Alberta z Lauingen, znanego jako Albert Wielki. W 1248 roku, wraz z Albertem Wielkim, Tomasz przeniósł się do Kolonii, gdzie intensywnie rozwijał swoje zdolności teologiczne i uzyskał stopień bakałarza biblijnego.

W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda. Jego talent i zaangażowanie zostały szybko dostrzeżone, a cztery lata później, w 1256 roku, został magistrem teologii i profesorem Uniwersytetu Paryskiego. Okres jego pracy w Paryżu nie był jednak pozbawiony wyzwań. Popadł w ostry spór z Wilhelmem z Saint-Amour, który dążył do zakazania zakonnikom nauczania na katedrach uniwersyteckich. Spór ten wymagał interwencji papieża, który ostatecznie potępił tezy Wilhelma i przyznał rację mnichom, w tym Tomaszowi. W 1261 roku Tomasz przeniósł się do Orvieto, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu, gdzie kontynuował nauczanie i intensywną pracę nad swoimi najważniejszymi dziełami, kształtując tym samym myśl filozoficzną i teologiczną epoki.

Kluczowe etapy kariery naukowej:

• 1239: Rozpoczęcie studiów w Neapolu w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych.
• 1248: Przeniesienie do Kolonii wraz z Albertem Wielkim, uzyskanie stopnia bakałarza biblijnego.
• 1252: Powrót do Paryża, wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda.
• 1256: Uzyskanie tytułu magistra teologii i profesora Uniwersytetu Paryskiego.
• 1261-1265: Prowadzenie szkoły dominikańskiej w Orvieto.
• Od 1265: Kontynuowanie nauczania i pracy w Rzymie.

Twórczość i najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu

Najważniejszym dziełem Tomasza z Akwinu, uznawanym za jego magnum opus, jest „Summa Theologiae”. Nad tym monumentalnym dziełem pracował w różnych okresach swojego życia, w Rzymie, Paryżu i Neapolu. Niestety, trzecia część sumy pozostała nieukończona z powodu jego nagłej śmierci, a jej uzupełnieniem zajął się jego sekretarz, Reginald z Piperno. Dzieło to stanowi kompleksowe ujęcie teologii chrześcijańskiej, łączące w sobie wątki filozoficzne i dogmatyczne.

Kolejnym znaczącym dziełem jest „Summa contra gentiles”, napisana w latach 1261–1266 na prośbę Rajmunda z Penyafortu. Miała ona służyć jako intelektualne narzędzie do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z przedstawicielami innych religii i poglądów. Tomasz jest również autorem wielu wczesnych traktatów filozoficznych, które położyły fundament pod jego późniejszy system metafizyczny. Należą do nich między innymi „O zasadach natury” (*De principiis naturae*) oraz „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*), napisane jeszcze w Kolonii i na początku pobytu w Paryżu. Ponadto, jego dorobek obejmuje liczne prace egzegetyczne, w tym komentarze biblijne do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza, a także dogłębne analizy dzieł Arystotelesa, które powstawały m.in. podczas jego drugiego pobytu w Paryżu po 1268 roku. Na szczególną uwagę zasługuje również „Złota katena do czterech Ewangelii” (*Catena aurea*), opracowana na prośbę papieża Urbana IV, stanowiąca zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych.

Wybrane dzieła Tomasza z Akwinu:

• „Summa Theologiae” (nieukończona)
• „Summa contra gentiles” (1261–1266)
• „O zasadach natury” (*De principiis naturae*)
• „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*)
• Komentarze biblijne (m.in. do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza)
• Analizy dzieł Arystotelesa
• „Złota katena do czterech Ewangelii” (*Catena aurea*)

Poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu

Centralnym elementem systemu filozoficznego Tomasza z Akwinu jest chrześcijański arystotelizm. Tomasz dokonał genialnego przystosowania filozofii Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej, wprowadzając do teologii kluczowe pojęcia takie jak akt i możność, forma i materia oraz kategoria przyczynowości. Jego podejście do relacji wiary i rozumu jest fundamentalne dla jego myśli. Tomasz twierdził, że wiara i wiedza to dwie odrębne, lecz uzupełniające się dziedziny. Uważał, że pewne prawdy, jak misterium Trójcy Świętej, są dostępne jedynie przez objawienie, to rozum może skutecznie dowieść istnienia Boga i nie ma między nimi sprzeczności, gdyż oba pochodzą od Boga. Ta harmonia między światem wiary a światem rozumu stanowi jeden z filarów jego teologii.

W teorii poznania (epistemologii) Tomasz stał na stanowisku, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa”, czyli czysta karta, a całą wiedzę zdobywa poprzez doświadczenie zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a duszę i Boga poznajemy jedynie pośrednio, poprzez refleksję nad ich działaniami. W dziedzinie metafizyki i bytu, Tomasz wzbogacił myśl grecką o kluczową kategorię „istnienia”, precyzyjnie odróżniając je od „istoty”. Rozwinął również unikalną koncepcję bytu osobowego, która nie była znana filozofii starożytnej. Tomasz dowodził także, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim, mimo iż jej podstawy opierają się na objawieniu, a nie na oczywistości zmysłowej. Jego komentarze do Boecjusza i Piotra Lombarda są kluczowe dla zrozumienia tego stanowiska.

Kluczowe koncepcje filozoficzne i teologiczne:

• Chrześcijański arystotelizm: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską.
• Relacja wiary i rozumu: Uzupełniające się dziedziny poznania, obie pochodzące od Boga.
• Teoria poznania (epistemologia): Poznanie oparte na doświadczeniu zmysłowym (tabula rasa).
• Metafizyka bytu: Rozróżnienie istoty i istnienia, koncepcja bytu osobowego.
• Teologia jako nauka: Uznanie teologii za naukę w sensie arystotelesowskim.

Uznanie i dziedzictwo Tomasza z Akwinu

Po śmierci Tomasza z Akwinu jego wpływ na myśl chrześcijańską zaczął przynosić konkretne owoce w postaci formalnego uznania jego zasług. Proces kanonizacyjny rozpoczął się niedługo po jego śmierci, a oficjalnie Tomasz został ogłoszony świętym Kościoła katolickiego 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Akt ten nastąpił blisko 50 lat po jego śmierci, co świadczy o sile i trwałości jego dziedzictwa. Ze względu na ogromny wpływ jego pism na doktrynę kościelną, został również uhonorowany tytułem Doktora Kościoła. Jego nauczanie określa się jako przekazywanie owoców kontemplacji (*contemplata aliis tradere*), co podkreśla głębię jego duchowego i intelektualnego życia.

Dziedzictwo Tomasza z Akwinu jest widoczne również w jego patronatach. Jest on patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Ta rola podkreśla jego niezmienną pozycję jako wzorca chrześcijańskiego intelektualisty i nauczyciela, którego myśl nadal inspiruje i kształtuje. Warto również wspomnieć o papieżu Leonie XIII, który w encyklice Aeterni Patris z 1879 roku zalecił tomizm jako podstawę filozofii i teologii w Kościele katolickim, co dodatkowo umocniło pozycję Tomasza jako jednego z najważniejszych myślicieli w historii Kościoła.

Uznania i patronaty Tomasza z Akwinu:

• Święty Kościoła katolickiego (od 18 lipca 1323 roku)
• Doktor Kościoła
• Patron dominikanów
• Patron teologów
• Patron studentów
• Patron katolickich szkół i uniwersytetów

Zdrowie Tomasza z Akwinu

Stan zdrowia Tomasza z Akwinu uległ znacznemu pogorszeniu pod koniec jego życia. 6 grudnia 1273 roku doznał nagłego i gwałtownego załamania stanu zdrowia, po którym całkowicie zaprzestał pisania i dyktowania swoich dzieł. Mimo silnego osłabienia, podjął próbę podróży na sobór w Lyonie, na który był wezwany. Niestety, podczas tej podróży jego stan zdrowia nie pozwolił na dalszą drogę. Zmarł w drodze, zatrzymując się w klasztorze cystersów w Fossanuova, gdzie oddał ducha w wieku zaledwie 49 lub 50 lat.

Ciekawostki i atrybuty Tomasza z Akwinu

Przez wiele lat życia Tomasza z Akwinu jego nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem był Reginald z Piperno. Reginald nie tylko skrupulatnie spisywał myśli swojego mistrza, ale po jego śmierci podjął się trudnego zadania dokończenia jego najważniejszego dzieła, „Summy teologicznej”. Ich współpraca była kluczowa dla zachowania i rozwoju myśli Tomasza. W sztuce, Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Często towarzyszą mu symbole takie jak księga, pióro, a także słońce na piersi, które symbolizuje jego oświecenie intelektualne oraz czystość i jasność doktryny. Te atrybuty wizualne pomagają w identyfikacji tej postaci i podkreślają jej duchowe i intelektualne znaczenie.

Podczas pobytu w Rzymie, Tomasz z Akwinu współpracował z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem. Ta współpraca była niezwykle istotna, gdyż pozwoliła mu na lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów, w tym przede wszystkim Arystotelesa. Dostęp do tych źródeł w ich pierwotnej formie umożliwił Tomaszowi stworzenie własnego, pogłębionego systemu filozoficznego i teologicznego. Warto wspomnieć, że jego dzieła wywarły tak ogromny wpływ na rozwój teologii katolickiej, że papież Pius V w 1567 roku oficjalnie uznał go za jednego z Czterech Wielkich Doktorów Kościoła Zachodniego. Papież Jan XXII beatyfikował go w 1317 roku, a kanonizował w 1323 roku.

Tomasz z Akwinu, jako jeden z najwybitniejszych myślicieli chrześcijaństwa, stworzył wszechstronny system filozoficzno-teologiczny, znany jako tomizm, który harmonijnie łączył wiarę z rozumem. Jego monumentalne dzieła, w tym „Summa Theologiae”, stanowią fundament nauczania Kościoła katolickiego i do dziś inspirują teologów, filozofów i studentów na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu